Psikolojik tacizin (mobbing) tanımı ve işaretleri, işverenin koruma borcu, işçinin hakları, işyeri politikası, şikâyet ve inceleme süreci.
Tanım
Psikolojik taciz; bir çalışana yönelik, belirli bir süre boyunca sistematik ve kasıtlı olarak tekrarlanan, onu yıldırmayı, dışlamayı ya da işten uzaklaştırmayı amaçlayan düşmanca davranışlardır. Tek seferlik bir tartışma, makul bir iş talimatı ya da olumsuz ama gerekçeli bir performans değerlendirmesi tek başına psikolojik taciz değildir. Belirleyici olan süreklilik, sistematiklik ve kişiyi hedef almadır.
Başbakanlık Genelgesi 2011/2 · Yargıtay uygulaması
İşaretler
| Alan | Örnek davranışlar |
|---|---|
| İletişim | Sürekli sözünün kesilmesi, yok sayılma, bağırma, alay |
| Sosyal ilişkiler | Toplantılara çağırmama, ekipten yalıtma, hakkında söylenti yayma |
| İş | Anlamsız ya da kapasitenin çok altında/üstünde iş verme, yetkiyi elinden alma, sürekli ve gerekçesiz eleştiri |
| Kişilik ve sağlık | Özel hayatı, inancı ya da görünüşü hakkında aşağılayıcı sözler, tehdit |
İşverenin yükümlülüğü
Kanun işverene iki görev yükler: tacizi önceden engellemek ve tacize uğrayan çalışanın zararının büyümesine izin vermemek (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu 417). Taciz bir yöneticiden ya da çalışma arkadaşından geliyor olsa bile, önlem alma borcu işverenindir.
Psikolojik tacize uğrayan işçi, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık nedeniyle sözleşmesini haklı nedenle derhal feshedebilir ve kıdem tazminatına hak kazanır. Cinsel tacizde, işverene bildirildiği hâlde önlem alınmaması da haklı fesih sebebidir (4857/24-II). Ayrıca maddi ve manevi tazminat talep edilebilir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın ALO 170 hattı da başvuru yollarındandır.
İşyeri politikası
- Psikolojik ve cinsel tacizin tanımı ve örnekleri
- Şikâyet kanalları: doğrudan yöneticiyi atlayabilen en az iki yol (İK, bağımsız bir kurul ya da e-posta adresi)
- Gizlilik ve misilleme yasağı: şikâyet eden ve tanık olanlar korunur
- İnceleme süreci ve süreleri
- Yaptırımlar: uyarıdan feshe kadar
- Yöneticiler için yıllık eğitim ve tüm çalışanlara duyuru
Şikâyet geldiğinde
| Adım | Ne yapılır | Süre |
|---|---|---|
| 1. Kayıt | Şikâyet yazılı alınır, tarih ve olaylar not edilir | Aynı gün |
| 2. Koruma | Gerekirse taraflar ayrı ekiplere ya da vardiyalara alınır; şikâyetçi aleyhine değişiklik yapılmaz | İlk 2 iş günü |
| 3. İnceleme | Tarafsız bir inceleme kişisi atanır; taraflar ve tanıklar ayrı ayrı dinlenir, belgeler toplanır | En çok 15 iş günü |
| 4. Savunma | Hakkında şikâyet olan kişiden yazılı savunma alınır | İnceleme içinde |
| 5. Karar | Sonuç ve alınan önlemler taraflara yazılı bildirilir | İnceleme sonunda |
| 6. İzleme | Üç ay boyunca durumun tekrarlanıp tekrarlanmadığı takip edilir | 3 ay |
İnceleme dosyası sağlık ve özel hayata ilişkin bilgiler içerebilir. Dosyaya erişim inceleme ekibiyle sınırlı tutulmalı, özlük dosyasından ayrı saklanmalıdır.
Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumlar için mali müşavirinize ya da avukatınıza danışın. Rakamlar 2026 parametreleriyle, BordromİK bordro motoru kullanılarak hesaplanmıştır. Sürüm: Kasım 2026.