Prim günü, ücret türü, ek ödeme, yan hak ve kesinti bilgilerinin net ücrete, vergiye, prime ve işveren maliyetine etkisi; motorla hesaplanmış örneklerle.
Neden önemli?
Bordro hatalarının çoğu hesap formülünden değil, girdiden çıkar: yanlış prim günü, brüt yerine net yazılmış ücret, yan hakkın yanlış türde tanımlanması. Bu kitap, personel kartındaki ve puantajdaki her bilginin hesabın hangi adımına girdiğini gösterir. Tüm örnekler Ocak 2026 için, aylık 60.000,00 TL brüt ücretli bir çalışan üzerinden BordromİK bordro motoruyla hesaplanmıştır.
| Durum | Brüt | SGK + işsizlik | Gelir v. | Damga v. | Net | İşveren maliyeti |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Tam ay, ek ödeme yok | 60.000,00 | 9.000,00 | 3.438,68 | 204,70 | 47.356,62 | 74.250,00 |
Prim günü ve eksik gün
Prim günü hem ücreti hem prim tabanını hem de asgari ücret istisnasını orantılar. 2 gün ücretsiz izin kullanan çalışanın ücreti 28/30'a iner; asgari ücret istisnası da 28 günlük olarak hesaplanır.
| Durum | Brüt | SGK + işsizlik | Gelir v. | Damga v. | Net | İşveren maliyeti |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Tam ay (30 gün) | 60.000,00 | 9.000,00 | 3.438,68 | 204,70 | 47.356,62 | 74.250,00 |
| 2 gün ücretsiz izin (28 gün) | 56.000,00 | 8.400,00 | 3.209,43 | 191,06 | 44.199,51 | 69.300,00 |
Eksik gün nedeni SGK'ya kodla bildirilir ve belgelenir. Rapor günlerinde ücret ödenmiyorsa (istirahat, kod 01) geçici iş göremezlik ödeneğini SGK öder; ücret ödeniyorsa ödenekle mükerrerlik oluşmamasına dikkat edilir.
Ek ödemeler: prim, ikramiye, fazla mesai
Ek ödemeler hem SGK primine hem gelir vergisine tabidir ve kümülatif matrahı büyütür. Tek ayda yapılan büyük bir ödeme çalışanı üst vergi dilimine erken taşır; bu, sonraki ayların netini de düşürür.
| Durum | Brüt | SGK + işsizlik | Gelir v. | Damga v. | Net | İşveren maliyeti |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Ek ödeme yok | 60.000,00 | 9.000,00 | 3.438,68 | 204,70 | 47.356,62 | 74.250,00 |
| 15.000 TL prim | 75.000,00 | 11.250,00 | 5.351,18 | 318,55 | 58.080,27 | 92.812,50 |
Primin net etkisi 10.723,65 TL'dir; yani 15.000 TL brüt primin yaklaşık %71'i çalışana kalır.
Ücretin brüt ya da net kararlaştırılması
Sözleşmede ücretin brüt mü net mi yazıldığı, yıl içindeki maliyeti doğrudan belirler. Brüt anlaşmada çalışanın neti dilim değiştikçe düşer; net anlaşmada ise net sabit kalır ve artan vergiyi işveren üstlenir.
| Ay | Brüt anlaşma: net | Net anlaşma: brüt |
|---|---|---|
| Ocak | 47.356,62 | 60.000,00 |
| Şubat | 47.356,62 | 60.000,00 |
| Mart | 47.356,62 | 60.000,00 |
| Nisan | 46.656,62 | 61.041,03 |
| Mayıs | 44.806,62 | 63.792,33 |
| Haziran | 44.806,62 | 63.792,33 |
| Temmuz | 45.133,05 | 63.306,87 |
| Ağustos | 45.650,40 | 63.942,20 |
| Eylül | 42.640,40 | 67.694,81 |
| Ekim | 42.640,40 | 67.694,81 |
| Kasım | 42.640,40 | 67.694,81 |
| Aralık | 42.640,40 | 67.694,81 |
Yıllık fark: net anlaşmada işveren brüt olarak 46.653,99 TL daha fazla öder.
Yan haklar
Yan hakların türü, istisna sınırlarını belirler. Örneğin günlük 400 TL nakit yemek bedeli verilirse, 22 değil 30 gün üzerinden hesaplanan bu örnekte günlük 300 TL'yi aşan kısım vergiye ve prime eklenir:
| Durum | Brüt | SGK + işsizlik | Gelir v. | Damga v. | Net | İşveren maliyeti |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Yemek yok | 60.000,00 | 9.000,00 | 3.438,68 | 204,70 | 47.356,62 | 74.250,00 |
| Günlük 400 TL yemek, 30 gün | 60.000,00 | 10.089,00 | 3.725,33 | 227,47 | 45.958,20 | 75.974,25 |
- Özel sağlık sigortası ve BES katkısı: SGK'da asgari ücretin %30'una kadar istisna, gelir vergisinde ücretin %15'ine kadar indirim
- Yol yardımı: toplu taşıma kartı ya da servisle ayni verilirse günlük 158 TL'ye kadar vergi istisnası
- Kreş: kadın çalışana, doğrudan kreşe ödenmek şartıyla çocuk başına asgari ücretin %50'sine kadar vergi istisnası
- Hastalık, doğum, evlenme yardımları: belirli sınırlarla vergi istisnası, ancak çoğu prime tabidir
Çalışan türü
Emekli çalışanlarda SGK yerine sosyal güvenlik destek primi kesilir ve işsizlik primi alınmaz:
| Durum | Brüt | SGK + işsizlik | Gelir v. | Damga v. | Net | İşveren maliyeti |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Normal (4/a) | 60.000,00 | 9.000,00 | 3.438,68 | 204,70 | 47.356,62 | 74.250,00 |
| Emekli (SGDP) | 60.000,00 | 4.500,00 | 4.113,68 | 204,70 | 51.181,62 | 74.850,00 |
Teknopark ve Ar-Ge merkezi personelinde gelir vergisi ve damga vergisi teşviki, SGK işveren payının yarısının karşılanması gibi farklılıklar vardır.
Kontrol listesi: kartta olması gerekenler
- Ücret tutarı ve türü (brüt / net), geçerlilik tarihi
- İşe giriş tarihi ve varsa çıkış tarihi
- Çalışan türü (normal, emekli, kısmi süreli, teknopark)
- Engellilik derecesi (vergi indirimi ve teşvik için)
- Cinsiyet ve çocuk bilgisi (kreş istisnası, çocuk yardımı)
- Düzenli yan haklar ve kimin ödediği (şirket / çalışan)
- Kesintiler: sendika, icra, avans taksitleri, özel sigorta
- Teşvik bilgileri: işe giriş öncesi işsizlik durumu, İŞKUR kaydı, mesleki belge
Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumlar için mali müşavirinize ya da avukatınıza danışın. Rakamlar 2026 parametreleriyle, BordromİK bordro motoru kullanılarak hesaplanmıştır. Sürüm: Kasım 2026.